محرم در سیستان؛ میراثی ماندگار از فرهنگ عاشورایی

وی افزود: مراسم عزاداری در سیستان تنها به دهه نخست محرم محدود نمی‌شود، بلکه تا ۱۸ روز پس از عاشورا نیز ادامه دارد و مردم در این مدت با حضور در مجالس روضه‌خوانی و برنامه‌های مذهبی، ارادت خود را به اهل‌بیت (ع) ابراز می‌کنند.

آغاز محرم با سیاه‌پوشی و اعلام رسمی عزای حسینی
این مداح اهل‌بیت (ع) تصریح کرد: با نزدیک‌شدن به ماه محرم، مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و منازل مردم سیستان سیاه‌پوش می‌شود. در گذشته ریش‌سفیدان و بزرگان محلات با حضور بر بام خانه‌ها و قرائت آیاتی از قرآن کریم و ادعیه مخصوص، فرارسیدن ماه عزای حسینی را اعلام می‌کردند؛ رسمی که همچنان در برخی مناطق حفظ شده است.

وی ادامه داد: هم‌زمان با آغاز ماه محرم، مجالس روضه‌خوانی در مساجد، حسینیه‌ها و منازل برپا شده و فضای شهرها و روستاهای سیستان آکنده از نوای مرثیه و سوگواری می‌شود. جلالی تأکید کرد: یکی از آیین‌های شاخص و منحصربه‌فرد سیستان، «چاووشی» یا «چووه‌شی» است. در این مراسم، مداحان و پیرغلامان اهل‌بیت (ع) با خواندن اشعار حزن‌انگیز برگرفته از واقعه عاشورا، مردم را برای حضور در مراسم عزاداری آماده می‌کنند. این سنت که نسل‌به‌نسل منتقل شده، نقش مهمی در ایجاد فضای معنوی و آمادگی عزاداران برای شرکت در دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی دارد.

وی تصریح کرد: اوج مراسم عزاداری مردم سیستان در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی رقم می‌خورد. از نخستین ساعات بامداد، هیئت‌های مذهبی با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی و زنجیرزنی از حسینیه‌ها و تکایا حرکت کرده و به سمت امامزادگان، گلزار شهدا و اماکن مذهبی رهسپار می‌شوند. در این روزها خیابان‌ها و معابر شهرها و روستاهای سیستان مملو از جمعیتی است که با شور و شعور حسینی در مراسم سوگواری شرکت می‌کنند.

این مداح اهل‌بیت (ع) با اشاره به شب عاشورا در سیستان تصریح کرد: در شب عاشورا بسیاری از مساجد و تکایا چراغ‌های خود را خاموش کرده و عزاداران در فضایی معنوی و با نور شمع به سوگواری می‌پردازند. در این شب، پذیرایی از عزاداران با شله‌زرد، آش رشته و دیگر نذورات سنتی انجام می‌شود و مردم تا ساعات پایانی شب در مراسم حضور دارند. وی اظهار کرد: آیین خیمه‌سوزان از مهم‌ترین برنامه‌های ظهر عاشورا در سیستان به شمار می‌رود. در این مراسم بخشی از وقایع روز عاشورا و مصائب خاندان امام حسین (ع) در قالب تعزیه بازآفرینی شده و در پایان، خیمه‌هایی به‌صورت نمادین به آتش کشیده می‌شود تا یادآور مظلومیت اهل‌بیت (ع) پس از واقعه کربلا باشد.

این مداح اهل‌بیت (ع) افزود: سقایی و سقاخوانی از دیگر سنت‌های دیرینه مردم سیستان در ماه محرم است. سقاها با حمل مشک آب و توزیع آن میان عزاداران، یاد تشنگی حضرت ابوالفضل‌العباس (ع) و کودکان تشنه‌لب کربلا را زنده نگه می‌دارند.

وی تأکید کرد: علم و علامت از مهم‌ترین نمادهای عزاداری حسینی در این منطقه به شمار می‌رود. علم‌ها که با پارچه‌های رنگی و نمادهای مذهبی آراسته شده‌اند، در دسته‌های عزاداری حمل می‌شوند و بسیاری از آنها قدمتی چند ۱۰ ساله دارند. جلالی تصریح کرد: مراسم عزاداری محرم در سیستان تنها یک آیین مذهبی نیست، بلکه بستری برای انتقال ارزش‌های دینی، فرهنگی و اجتماعی به نسل‌های مختلف محسوب می‌شود. آیین‌هایی که طی سالیان متمادی حفظ شده و امروز نیز به‌عنوان نمادی از وحدت، همدلی، ایثار و عشق به اهل‌بیت (ع) در میان مردم این منطقه جریان دارد.

وی با اشاره به جایگاه محرم در فرهنگ اسلامی افزود: ماه محرم فرصتی برای بازخوانی درس‌های بزرگ عاشورا، از جمله آزادگی، ایثار، بصیرت، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از ارزش‌های الهی است و ملت ایران همواره نشان داده‌اند که این پیام را به‌خوبی درک کرده و در زندگی فردی و اجتماعی خود جاری ساخته‌اند.

کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل با اشاره به فعالیت‌های تبلیغی در ایام محرم اظهار کرد: به برکت نام مبارک امام حسین (ع)، امسال نیز ده‌ها نفر از مبلغان و مبلغان دینی از شهرهای مختلف کشور به‌ویژه قم، مشهد مقدس و سایر مراکز حوزوی به منطقه سیستان اعزام شده‌اند تا در مساجد، حسینیه‌ها، هیئت‌های مذهبی و روستاهای دورافتاده به تبیین معارف دینی و فرهنگ عاشورا بپردازند.

اربابی ادامه داد: این عزیزان باتحمل سختی‌های فراوان، دوری از خانواده و شرایط دشوار سفر، تنها برای ادای وظیفه الهی و تبلیغ دین مبین اسلام وارد میدان شده‌اند و بی‌هیاهو و گمنام درحال‌خدمت به مردم هستند.

وی از مداحان، ذاکران اهل‌بیت (ع)، خادمان هیئت‌های مذهبی و تمامی افرادی که در برگزاری مراسم عزاداری نقش دارند قدردانی کرد و گفت: خدمت در دستگاه سیدالشهدا (ع) افتخاری بزرگ است و هرکس به هر نحوی در این مسیر گام برمی‌دارد، مشمول عنایات خاص حضرت خواهد بود.

وی افزود: بسیاری از خانواده‌های سیستانی از کودکی فرزندان خود را با مجالس عزاداری، روضه‌خوانی، سینه‌زنی و فرهنگ عاشورا آشنا می‌کنند و همین موضوع موجب شده است که عشق به امام حسین (ع) در دل نسل‌های مختلف این منطقه ریشه‌دار و ماندگار باقی بماند.

اربابی خاطرنشان کرد: درگذشته بزرگان، واعظان و روضه‌خوانان برجسته‌ای در سیستان حضور داشتند که نقش مهمی در ترویج فرهنگ اهل‌بیت (ع) ایفا کردند و یاد و خاطره آنان همچنان در ذهن مردم باقی‌مانده است. 

لزوم حفظ آیین‌های سنتی عزاداری سیستان
وی با اشاره به آیین‌های سنتی عزاداری در منطقه گفت: سینه‌زنی سنتی سیستان یکی از ارزشمندترین میراث‌های مذهبی و فرهنگی این منطقه محسوب می‌شود که باید برای نسل‌های آینده حفظ و منتقل شود.

کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل افزود: خوشبختانه در سال‌های اخیر شاهد استقبال گسترده جوانان و نوجوانان از این آیین‌های سنتی هستیم و این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ عاشورا همچنان در میان نسل جدید زنده و پویا است.

وی بیان کرد: آیین‌های سنتی عزاداری سیستان علاوه بر جنبه‌های معنوی، نمادی از هویت فرهنگی مردم منطقه نیز به شمار می‌رود و حفظ آن نیازمند مشارکت مردم، هیئت‌های مذهبی و نهادهای فرهنگی است.

کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل تأکید کرد: در زمان دم نوحه یا واگفت سینه‌زنانی که روبه‌روی هم نشسته‌اند با این حرکت شدت افسوس و حسرت خود از شهادت سالار شهیدان و یاران با وفایش را نشان می‌دهند و در این که از قرن‌ها پیش نزد مردم سیستان رواج داشته و امروزه موردتوجه جوانان منطقه نیز قرار گرفته، اشعاری به سبک «بحرطویل» توسط مداح خوانده می‌شود.

وی با تأکید بر اهمیت بُعد معرفتی مجالس عزاداری اظهار کرد: در کنار شور حسینی، باید به شعور حسینی نیز توجه ویژه شود و جوانان و نوجوانان با اهداف قیام عاشورا و شخصیت‌های برجسته کربلا آشنا شوند.  اربابی افزود: حضرت قاسم بن الحسن (ع)، عبدالله بن حسن (ع)، حضرت علی‌اکبر (ع) و دیگر نوجوانان و جوانان حاضر در کربلا نمونه‌های کم‌نظیری از ایمان، بصیرت، ولایت‌مداری و ایثار هستند که می‌توانند الگوهای مناسبی برای نسل جوان امروز باشند.

کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل تصریح کرد: قیام امام حسین (ع) محدود به زمان و مکان خاصی نیست و پیام آن برای همه آزادگان جهان قابل‌بهره‌برداری است؛ پیامی که انسان را به دفاع از حق، ایستادگی در برابر ظلم و حفظ کرامت انسانی دعوت می‌کند. 

افتخار زندگی‌ام نوکری امام حسین (ع) است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سال‌ها فعالیت تبلیغی و حضور در منابر مذهبی گفت: از سال‌های ابتدایی طلبگی تاکنون توفیق حضور در مجالس اهل‌بیت (ع) را داشته‌ام و این را بزرگ‌ترین افتخار زندگی خود می‌دانم.

اربابی افزود: هر آنچه داریم از برکت اهل‌بیت (ع) و به‌ویژه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است و امیدوارم تا آخرین لحظه عمر بتوانم در مسیر خدمت به دین، انقلاب اسلامی و ترویج فرهنگ عاشورا گام بردارم.

کارشناس امور مبلغین اداره تبلیغات اسلامی زابل با ذکر مصیبت حضرت علی‌اکبر (ع) و یادآوری صحنه‌های جان‌سوز روز عاشورا گفت: مصائب کربلا و رشادت‌های یاران امام حسین (ع) درس‌های بزرگی برای بشریت به همراه دارد و باید این معارف به‌درستی برای نسل‌های آینده تبیین شود.

اربابی در پایان ضمن دعوت از مردم برای حضور گسترده در مراسم عزاداری ماه محرم خاطرنشان کرد: حفظ شعائر حسینی، تقویت هیئت‌های مذهبی، توجه به معارف اهل‌بیت (ع) و انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان، وظیفه‌ای همگانی است و امیدواریم با بهره‌گیری از این فرصت معنوی، بیش‌ازپیش در مسیر معرفت، بصیرت و ولایت‌مداری گام برداریم. آیین‌های محرم در سیستان، فراتر از یک سنت مذهبی، بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مردمان این منطقه به شمار می‌رود؛ آیین‌هایی که در طول سالیان متمادی توانسته‌اند مفاهیمی چون ایثار، وفاداری، همدلی، مقاومت و ولایت‌مداری را در میان نسل‌های مختلف زنده نگه دارند. استمرار این سنت‌های کهن نشان می‌دهد که فرهنگ عاشورا همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل انسجام اجتماعی و معنوی در شمال سیستان و بلوچستان است. امروز نیز با حضور پرشور مردم، نقش‌آفرینی هیئت‌های مذهبی، تلاش مبلغان دینی و استقبال نسل جوان از آیین‌های سنتی عزاداری، پیام نهضت عاشورا در سیستان با همان طراوت گذشته جریان دارد. میراثی ارزشمند که حفظ و انتقال آن به نسل‌های آینده، نه‌تنها پاسداشت یک فرهنگ مذهبی، بلکه صیانت از بخشی مهم از هویت تاریخی و اجتماعی این سرزمین محسوب می‌شود.

انتهای خبر/