در سالهای اخیر، در کنار چالشهایی مانند خشکسالی، کاهش منابع آبی، آلودگیهای زیستمحیطی و فشار بر زیستگاههای طبیعی، اقدامات ارزشمندی نیز برای حفاظت از محیط زیست شهرستان انجام شده است.
تلاش محیطبانان، کارشناسان، جوامع محلی، دوستداران طبیعت و همه کسانی که دغدغه حفظ این سرزمین را دارند، باعث شده است گامهای مؤثری در مسیر صیانت از منابع طبیعی و تنوع زیستی منطقه برداشته شود.
با توجه به اقدامات انجامشده در حوزه حفاظت از طبیعت و منابع زیستی شهرستان، خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه تحلیلی خبری «عصرهامون»، بر آن شد تا در گفتگویی تفصیلی با نصیر سلطانپور، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دشتیاری، به بررسی مهمترین چالشها، دستاوردها، برنامهها و چشماندازهای پیش روی محیط زیست این منطقه بپردازد.
مهمترین چالشهای زیستمحیطی شهرستان دشتیاری در حال حاضر چیست؟
شهرستان دشتیاری به دلیل برخورداری از زیستگاههای ارزشمند طبیعی،اکوسیستمهای ساحلی، دریایی و رودخانهای و تنوع زیستی کمنظیر، از ظرفیتهای زیستمحیطی بسیار مهمی برخوردار است.
در عین حال، همانند بسیاری از مناطق طبیعی کشور، دارای چالشهایی در حوزه محیط زیست نیز هست که نیازمند برنامهریزی، نظارت مستمر و همکاری دستگاههای اجرایی و جوامع محلی میباشد.
مهمترین این چالشها شامل کاهش منابع آب سطحی و زیرزمینی ناشی از خشکسالی و تغییرات اقلیمی، مدیریت نامناسب پسماندهای شهری و روستایی، تخریب زیستگاههای طبیعی و افزایش فشارهای ناشی از توسعه و فعالیتهای انسانی است.
همچنین حفاظت از زیستگاههای ارزشمند منطقه از جمله رودخانه باهوکلات، خور باهو و خلیج گواتر و گونههای شاخصی مانند تمساح پوزهکوتاه ایرانی (گاندو) و پستانداران دریایی نیازمند توجه ویژه و همکاری همه دستگاههای اجرایی و جوامع محلی است.
تشدید خشکسالی و کاهش بارندگی در سالهای اخیر فشار قابل توجهی بر منابع آب، تنوع زیستی و معیشت جوامع محلی وارد کرده است.
وضعیت منابع آبی، تالابها و رودخانههای منطقه را چگونه ارزیابی میکنید؟
منابع آبی شهرستان دشتیاری از مهمترین سرمایههای طبیعی منطقه محسوب میشوند. رودخانه باهوکلات به عنوان اصلیترین شریان آبی شهرستان، نقش حیاتی در تأمین نیازهای زیستی جوامع محلی، کشاورزی و حفظ زیستگاه گونههای ارزشمند حیات وحش به ویژه گاندو دارد.
علاوه بر این، تالاب بینالمللی خلیج گواتر و خور باهو از ارزشمندترین اکوسیستمهای آبی کشور به شمار میروند که به عنوان زیستگاه، پناهگاه و محل تغذیه و زادآوری بسیاری از آبزیان، پرندگان مهاجر و گونههای دریایی نقش بسیار مهمی ایفا میکنند.
این مناطق نقش مؤثری در حفظ تنوع زیستی، پایداری ذخایر شیلاتی و معیشت جوامع محلی دارند، در سالهای اخیر کاهش بارندگی، افزایش دما، تداوم خشکسالی و اثرات تغییر اقلیم فشار قابل توجهی بر منابع آب وارد کرده است.
همچنین توسعه برخی کشتهای دارای نیاز آبی بالا در شرایط محدودیت منابع آبی، ضرورت اصلاح الگوی کشت و حرکت به سمت محصولات سازگار با شرایط اقلیمی منطقه را دوچندان کرده است.
حفاظت از رودخانه باهوکلات، خلیج گواتر و خور باهو، حفظ حقابههای زیستمحیطی، جلوگیری از آلودگی منابع آبی و ارتقای بهرهوری مصرف آب در بخش کشاورزی از مهمترین اولویتهای ما در حوزه مدیریت پایدار منابع آب است.
چه تهدیدهایی حیات وحش و تنوع زیستی شهرستان را با خطر مواجه کرده است؟
مهمترین تهدیدهای حیات وحش و تنوع زیستی شهرستان دشتیاری شامل کاهش منابع آبی ناشی از خشکسالی، تخریب و تغییر کاربری زیستگاهها، شکار و صید غیرمجاز، آلودگیهای زیستمحیطی و ورود پسماندها به طبیعت است.
این عوامل میتوانند جمعیت گونههای ارزشمند منطقه را تحت تأثیر قرار دهند و تعادل اکولوژیکی زیستگاهها را بر هم بزنند. گونه شاخص تمساح پوزهکوتاه ایرانی (گاندو) نیز به عنوان تنها تمساح بومی ایران، به طور مستقیم به سلامت و پایداری زیستگاههای آبی منطقه وابسته است.
حفاظت مؤثر از تنوع زیستی شهرستان مستلزم حفظ زیستگاهها، مدیریت پایدار منابع آب، کنترل تخلفات زیستمحیطی و مشارکت فعال جوامع محلی در برنامههای حفاظتی است.
اداره محیط زیست چه برنامههایی برای حفاظت از محیط زیست دشتیاری در دست اجرا دارد؟
برنامههای اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دشتیاری بر محور حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت پایدار منابع طبیعی، کنترل آلودگیها و افزایش مشارکت مردمی متمرکز است.
در این راستا، پایش مستمر زیستگاههای حساس از جمله رودخانه باهوکلات، تالاب بینالمللی خلیج گواتر و خور باهو، حفاظت از گونههای شاخص به ویژه تمساح پوزهکوتاه ایرانی (گاندو)، نظارت بر فعالیت صنایع و الزام واحدهای تولیدی به رعایت ضوابط زیستمحیطی به طور مستمر در حال انجام است.
همچنین توسعه زیرساختهای مدیریت پسماند شهری و روستایی، ارتقای آگاهی جوامع محلی، افزایش مشارکت مردم در برنامههای حفاظتی و توسعه گردشگری طبیعتمحور با رویکرد مشارکت جوامع محلی از دیگر برنامههای مهم این اداره محسوب میشود.
هدف نهایی ما حفاظت از سرمایههای طبیعی شهرستان و ایجاد تعادل میان توسعه، معیشت جوامع محلی و حفظ محیط زیست در چارچوب اصول توسعه پایدار است.
در یک سال گذشته چه دستاوردهای مهمی در حوزه محیط زیست شهرستان حاصل شده است؟
در یک سال گذشته اقدامات مؤثری در حوزه حفاظت از تنوع زیستی، پایش زیستگاههای حساس، مدیریت پسماند، کنترل آلودگیها و آموزشهای زیستمحیطی در شهرستان دشتیاری انجام شده است.
از مهمترین دستاوردها میتوان به شناسایی متخلفان صید غیرمجاز آبزیان، پیشگیری از شکار و صید غیرمجاز پرندگان و پستانداران شاخص، حفاظت از زیستگاه تمساح پوزهکوتاه ایرانی (گاندو) اشاره کرد.
انجام اقدامات پیشگیرانه و کنترلی در راستای کاهش خطرات تعارض تمساح با جوامع محلی و احشام در منابع آبی از جمله زندهگیری تمساحهای سرگردان از برکههای مجاور روستاها و همچنین پایش مستمر واحدهای صنعتی و نظارت بر رعایت ضوابط زیستمحیطی از دیگر اقدامات انجام شده در این حوزه است.
همچنین سرشماری حیات وحش، پایش پستانداران دریایی در تالاب بینالمللی خلیج گواتر و خور باهو و اجرای برنامههای آموزشی و فرهنگسازی در مدارس و جوامع محلی از دیگر اقدامات مهم انجام شده در این مدت بوده است.
در حوزه مدیریت پسماند نیز شناسایی اولیه سایتهای دفن پسماند روستایی در بخشهای مرکزی و باهوکلات انجام شده و برای نخستین بار موضوع راهاندازی سازمان مدیریت پسماند شهرستان در کارگروه مدیریت پسماند به تصویب رسیده است که گامی مهم در جهت توسعه زیرساختهای مدیریت پسماند شهرستان محسوب میشود.
برای مقابله با آلودگیها و تخریب منابع طبیعی چه اقداماتی انجام شده است؟
اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دشتیاری با رویکرد پیشگیرانه و نظارتی، اقدامات متعددی را برای مقابله با آلودگیها و تخریب منابع طبیعی در دستور کار دارد.
از جمله این اقدامات میتوان به گشت و کنترل مستمر محیطبانان در زیستگاههای حساس، جلوگیری از تصرف اراضی، ساختوسازهای غیرمجاز و تخریب زیستگاهها با همکاری دستگاههای ذیربط اشاره کرد.
همچنین پایش مستمر واحدهای صنعتی و خدماتی، الزام صنایع به اجرای برنامه خوداظهاری زیستمحیطی و انجام پایش آلایندهها از طریق آزمایشگاههای معتمد، با هدف کاهش اثرات زیستمحیطی فعالیتهای انسانی انجام میشود.
در کنار اقدامات نظارتی، آموزش و جلب مشارکت جوامع محلی نیز نقش مهمی در پیشگیری از تخلفات و حفاظت پایدار از منابع طبیعی و تنوع زیستی شهرستان دارد.
وضعیت مدیریت پسماند در شهرستان چگونه است؟
موضوع مدیریت غیر اصولی پسماند در اغلب مناطق کشور و شهرستان دشتیاری یکی از چالشهای مهم زیستمحیطی به شمار میرود که نیازمند برنامهریزی دقیق، زیرساخت مناسب و مشارکت جدی دستگاههای اجرایی و مردم (شهرداریها، بخشداریها و دهیاریها و واحدهای تولیدکننده زباله) است.
طی دو سال گذشته که تشکیلات اداری محیط زیست در این شهرستان ایجاد شده، اقدامات مهمی برای بهبود وضعیت انجام شده است. از جمله این اقدامات میتوان به شناسایی معضلات مربوط به مدیریت پسماند، برنامهریزی برای ساماندهی نقاط دفن، ارتقای نظام جمعآوری پسماند و حرکت به سمت مدیریت اصولیتر پسماندها اشاره کرد.
در کنار این اقدامات، افزایش آموزش عمومی و فرهنگسازی در بین شهروندان و روستاها نیز در دستور کار قرار گرفته است تا کاهش تولید پسماند، تفکیک زباله از مبدأ و مشارکت مردمی در مدیریت پسماندها تقویت شود.
هدف نهایی، حرکت به سمت مدیریت اصولی و پایدار پسماند در سطح شهرستان است که بتواند همزمان سلامت محیط زیست و رفاه عمومی را تأمین کند.
آموزش و مشارکت مردم و سازمانهای مردمنهاد چه نقشی در موفقیت برنامههای حفاظت از محیط زیست دارند؟
در راستای کاهش آلودگیهای زیستمحیطی و حفظ پاکیزگی طبیعت، برنامههای متعددی از جمله اجرای پویشهای مردمی، آموزش در مدارس و جوامع محلی، همکاری با اصناف و نهادهای محلی و ترویج استفاده از جایگزینهای مناسب مانند کیسههای پارچهای به جای پلاستیکهای یکبار مصرف در دستور کار قرار گرفته است.
کاهش مصرف پلاستیک نقش مهمی در کاهش آلودگی خاک و آب، حفاظت از تنوع زیستی و ارتقای سلامت محیط زیست دارد و نیازمند مشارکت فعال همه اقشار جامعه است.
آموزش و فرهنگسازی مهمترین و کمهزینهترین راهکار حفاظت از محیط زیست است. بسیاری از مشکلات زیستمحیطی ریشه در رفتارهای انسانی دارد و اصلاح این رفتارها تنها از طریق آموزش و افزایش آگاهی عمومی امکانپذیر است.
به همین دلیل آموزش دانشآموزان، جوامع محلی و بهرهگیری از ظرفیت رسانهها از اولویتهای اصلی ما است.
مشارکت مردم و سازمانهای مردمنهاد نقش کلیدی در حفاظت از محیط زیست دارد و میتواند اثرگذاری اقدامات اجرایی را چند برابر کند.
شهروندان از طریق گزارش تخلفات زیستمحیطی، مشارکت در پاکسازی طبیعت، حفاظت از منابع آب و جلوگیری از شکار و صید غیرمجاز میتوانند نقش مؤثری ایفا کنند.
سازمانهای مردمنهاد نیز با فعالیتهای آموزشی، فرهنگسازی، مطالبهگری و جلب مشارکت اجتماعی، به عنوان بازوی توانمند در کنار دستگاههای اجرایی عمل کرده و در بهبود وضعیت محیط زیست شهرستان نقشآفرین هستند.
موفقیت برنامههای محیط زیستی بهطور مستقیم و قابل توجهی به میزان مشارکت و همکاری شهروندان وابسته است. بسیاری از اقدامات حفاظتی زمانی اثربخش خواهند بود که با همراهی و مسئولیتپذیری مردم در سطح جامعه اجرا شوند.
از آنجا که حفاظت از محیط زیست یک وظیفه همگانی است، بدون مشارکت عمومی، هیچ برنامهای بهتنهایی قادر به دستیابی به نتایج پایدار و مطلوب نخواهد بود.
برای جلب مشارکت نسل جوان، برنامههای آموزشی و فرهنگی متنوعی در دستور کار قرار گرفته است. از جمله این برنامهها میتوان به برگزاری کارگاهها و دورههای آموزشی در مدارس، اجرای پویشها و جشنوارههای محیط زیستی، و استفاده از ظرفیت فضای مجازی اشاره کرد.
همچنین حمایت از گروههای دانشآموزی و دانشجویی و بهرهگیری از خلاقیتهای نسل جوان در طراحی و اجرای برنامههای محیط زیستی، از دیگر اقدامات مهم در راستای تقویت نقش جوانان در حفاظت از محیط زیست است.
پروژههای توسعهای و عمرانی چه تأثیری بر محیط زیست شهرستان دارند؟
برقراری تعادل میان توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست تنها در چارچوب توسعه پایدار امکانپذیر است؛ توسعهای که ضمن ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی، کمترین آسیب را به منابع طبیعی وارد کند.
در این راستا، رعایت کامل ضوابط و ملاحظات زیستمحیطی در تمامی طرحها و پروژههای عمرانی و اقتصادی، انجام ارزیابی اثرات زیستمحیطی پیش از اجرا و انتخاب شیوههای سازگار با محیط زیست از مهمترین الزامات تحقق توسعه متوازن در شهرستان است.
پروژههای عمرانی و توسعهای در کنار آثار مثبت اقتصادی و اجتماعی، در صورت عدم رعایت ملاحظات زیستمحیطی میتوانند پیامدهایی مانند تخریب زیستگاهها، آلودگی منابع آب و خاک و کاهش کیفیت محیط زیست به همراه داشته باشند.
از این رو ضروری است تمامی طرحهای توسعهای پیش از اجرا از نظر اثرات زیستمحیطی مورد ارزیابی دقیق قرار گرفته و با رعایت اصول فنی و زیستمحیطی اجرا شوند تا توسعه اقتصادی با حفظ منابع طبیعی همراه باشد.
در اجرای طرحهای توسعهای، رعایت ملاحظات زیستمحیطی برای جلوگیری از تخریب منابع طبیعی و تضمین توسعه پایدار ضروری است. از مهمترین این ملاحظات میتوان به حفاظت از منابع آب، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی، رعایت حریم رودخانهها و زیستگاههای حساس، کنترل آلودگیهای محیط زیست و مدیریت اصولی پسماند و فاضلاب اشاره کرد.
همچنین انجام ارزیابی اثرات زیستمحیطی پیش از اجرای پروژهها و پایبندی به ضوابط و استانداردهای محیط زیستی از الزامات اساسی در این حوزه محسوب میشود.
شعار امسال روز جهانی محیط زیست چه پیامی برای مردم دشتیاری دارد؟
شعار امسال روز جهانی محیط زیست بر مسئولیت مشترک همه انسانها در حفاظت از طبیعت تأکید دارد و یادآور این نکته است که محیط زیست سرمایهای همگانی برای نسل حاضر و آینده است.
این پیام برای مردم دشتیاری نیز به معنای تقویت احساس مسئولیت اجتماعی، کاهش آلودگیها، صرفهجویی در مصرف منابع طبیعی و مشارکت فعال در حفاظت از محیط زیست است تا بتوان آیندهای پایدار و سالم برای منطقه رقم زد.
مهمترین توصیه به شهروندان، تقویت احساس مسئولیت فردی و اجتماعی در قبال محیط زیست است. صرفهجویی در مصرف آب، پرهیز از رهاسازی زبالهها و فاضلاب در طبیعت، توجه به تفکیک زباله از مبدأ و بازیافت پسماندها، کاهش استفاده از پلاستیکهای یکبار مصرف و مشارکت در حفاظت از حیات وحش از اقدامات ضروری در این زمینه است.
حفظ محیط زیست به عنوان یک سرمایه مشترک، نیازمند همکاری و همراهی همه اقشار جامعه برای تضمین سلامت محیط و آینده نسلهای بعدی است.
مطالبه زیستمحیطی شما از مسئولان، دستگاههای اجرایی و مردم برای حفاظت از محیط زیست چیست؟
مهمترین مطالبه، نهادینه شدن نگاه زیستمحیطی در همه سطوح تصمیمگیری و برنامهریزی توسعهای است؛ بهگونهای که هیچ طرح عمرانی، اقتصادی و خدماتی بدون ارزیابی دقیق اثرات زیستمحیطی و رعایت اصول پایداری اجرا نشود.
همچنین انتظار میرود مسئولان و مردم با درک مسئولیت مشترک خود، حفاظت از محیط زیست و حفاظت از حیات وحش را به عنوان یک ضرورت حیاتی و نه یک موضوع فرعی در اولویت قرار دهند و با همکاری هم، در مسیر کاهش آلودگیها، صیانت از منابع طبیعی و ارتقای کیفیت زندگی نسلهای امروز و آینده گام بردارند.
با توجه به وجود مناطق تحت مدیریت محیط زیست در شهرستان دشتیاری و حضور گونههای ارزشمند و منحصربهفرد حیات وحش مانند تمساح پوزهکوتاه (گاندو) و دلفینها، لازم است موضوع محیط زیست در همه برنامهها و تصمیمگیریهای توسعهای شهرستان جدی گرفته شود و از همان مرحله طراحی و برنامهریزی پروژهها مورد توجه قرار گیرد، نه اینکه پس از اجرا برای رفع آسیبها اقدام شود.
در این راستا، انتظار میرود دستگاههای اجرایی با هماهنگی و همافزایی مؤثر، بهویژه در حوزههای مدیریت پسماند و فاضلاب، حفاظت از منابع آب، کنترل و کاهش آلودگیهای محیطی و صیانت از زیستگاههای طبیعی و حیات وحش نقش فعالتری ایفا کنند تا زمینه تحقق توسعه پایدار و ارتقای کیفیت محیط زیست شهرستان فراهم شود.
در صورت ادامه روند فعلی، چشمانداز محیط زیست دشتیاری در ۱۰ سال آینده چگونه خواهد بود؟
با تداوم رویکردهای حفاظتی و توسعه پایدار، میتوان به بهبود وضعیت محیط زیست شهرستان دشتیاری در دهه آینده امیدوار بود. توسعه بومگردی و گردشگری ساحلی، استفاده پایدار از ظرفیتهای طبیعی در معیشت جوامع محلی و مشارکت مردم در حفاظت از محیط زیست، نقش مهمی در کاهش فشار بر منابع طبیعی خواهد داشت.
همچنین مدیریت بهینه منابع آب (رودخانه باهوکلات و آبهای زیرزمینی)، بهبود زیرساختهای مدیریت پسماند و فاضلاب، توسعه فضای سبز و تقویت ساختار اداری محیط زیست از سطح نمایندگی به اداره مستقل، همراه با جذب و استخدام محیطبانان بومی و کارشناسان متخصص، از اقدامات مهم در مسیر پایداری محیط زیست شهرستان است.
در مجموع، با اجرای این رویکردها میتوان به حفظ تنوع زیستی و آیندهای پایدار برای دشتیاری امیدوار بود.
