قنوات در مناطق خشک و کم‌آب تنها سازه‌هایی برای انتقال آب نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت‌های تاریخی و اقتصادی جوامع روستایی به شمار می‌روند؛ زیرساخت‌هایی که طی سالیان طولانی زمینه دسترسی کشاورزان به منابع آب و استمرار فعالیت‌های تولیدی را فراهم کرده‌اند.
در شهرستان مهرستان نیز قنوات، به‌ویژه در مناطق روستایی و بخش آشار، نقش مهمی در تأمین آب مورد نیاز کشاورزی دارند و حفظ و احیای آنها می‌تواند در صیانت از ظرفیت‌های تولیدی و اقتصادی منطقه مؤثر باشد.
در همین راستا، پروژه مرمت و احیای قنات بزرگ بخش آشار شهرستان مهرستان در حال اجراست؛ پروژه‌ای که عملیات اجرایی آن توسط قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) انجام می‌شود و معاونت سازندگی ناحیه مقاومت بسیج مهرستان نیز در اجرای آن همکاری دارد.
جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان نیز به عنوان دستگاه تخصصی حوزه کشاورزی، وظیفه نظارت بر روند اجرای این پروژه را بر عهده دارد.
در همین راستا و با هدف پاسخگویی به مطالبات مردم و بررسی چشم‌انداز احیای قنوات و تأثیر آن بر آینده کشاورزی شهرستان، «عصرهامون» در گفتگویی تفصیلی با عبدالله سپاهی، مسئول جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان، به بررسی آخرین وضعیت قنوات، روند مرمت و احیای قنات بزرگ آشار، ضرورت حفاظت از منابع آب و نقش آن در حفظ زمین‌های کشاورزی، اشتغال و اقتصاد روستایی پرداخته است.
قنوات چه اهمیتی برای کشاورزی شهرستان مهرستان دارند؟
قنوات در مناطق خشک و کم‌آب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار هستند و در شهرستان مهرستان نیز بخشی از ظرفیت تأمین آب کشاورزی به این منابع وابسته است.
قنات در واقع حاصل تجربه و دانش چندین نسل برای دسترسی به منابع آب زیرزمینی و انتقال آن به سطح زمین است و به همین دلیل، باید به عنوان یک سرمایه و زیرساخت مهم برای مناطق روستایی مورد توجه قرار گیرد.
در شرایطی که منابع آب محدود است، حفظ هر ظرفیت آبی موجود اهمیت دارد و قنوات نیز از جمله ظرفیت‌هایی هستند که با مرمت و نگهداری مناسب می‌توانند همچنان در خدمت بخش کشاورزی قرار داشته باشند.
بنابراین نگاه ما به قنوات صرفاً نگاه به یک سازه سنتی نیست، بلکه آنها را بخشی از زیرساخت‌های تولید و اقتصاد روستایی می‌دانیم.
.jpg)
پروژه مرمت و احیای قنات بزرگ بخش آشار با چه هدفی در حال اجراست؟
هدف اصلی این پروژه، مرمت و احیای قنات بزرگ بخش آشار و بازگرداندن ظرفیت آن برای استفاده در بخش کشاورزی است.
قنات با گذشت زمان ممکن است به دلایل مختلف دچار آسیب یا کاهش کارایی شود و در چنین شرایطی، عملیات مرمت و احیا می‌تواند امکان استفاده مجدد از ظرفیت آن را فراهم کند.
قنات بزرگ آشار نیز از این منظر اهمیت دارد، زیرا با ظرفیت‌های کشاورزی منطقه ارتباط دارد و احیای آن می‌تواند در تأمین آب و استمرار فعالیت کشاورزان مؤثر باشد.
در واقع، اجرای این پروژه را باید اقدامی در راستای حفظ زیرساخت‌های آبی و پشتیبانی از تولید کشاورزی در منطقه آشار دانست.
جهاد کشاورزی چه نقشی در این پروژه دارد؟
وظیفه جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان در این پروژه، نظارت بر روند اجرای عملیات است.
ما به عنوان دستگاه تخصصی حوزه کشاورزی، موضوع پروژه را از منظر تأثیر آن بر منابع آب کشاورزی و ظرفیت‌های تولیدی منطقه دنبال می‌کنیم و بر روند اجرای عملیات نظارت داریم.
مهم است که عملیات مرمت در مسیر هدف اصلی پروژه یعنی احیای ظرفیت قنات و کمک به بخش کشاورزی انجام شود و نتیجه کار بتواند در آینده مورد استفاده بهره‌برداران قرار گیرد.
به همین دلیل، نظارت تخصصی بر اجرای پروژه اهمیت زیادی دارد و این موضوع از سوی مجموعه جهاد کشاورزی دنبال می‌شود.
عملیات اجرایی پروژه توسط چه مجموعه‌ای انجام می‌شود؟
عملیات اجرایی پروژه توسط قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) انجام می‌شود و در این زمینه، معاونت سازندگی ناحیه مقاومت بسیج مهرستان نیز همکاری‌های لازم را دارد.
استفاده از ظرفیت مجموعه‌های اجرایی و سازندگی در پروژه‌های زیرساختی می‌تواند به پیشبرد طرح‌ها کمک کند، به‌خصوص در مناطقی که اجرای چنین پروژه‌هایی مستقیماً با زندگی و معیشت مردم ارتباط دارد.
در این پروژه نیز تقسیم وظایف میان مجموعه‌های مختلف انجام شده و جهاد کشاورزی در جایگاه دستگاه تخصصی، وظیفه نظارت بر روند کار را بر عهده دارد.
.jpg)
چرا احیای قنات بزرگ آشار برای کشاورزان اهمیت دارد؟
اهمیت این موضوع به ارتباط مستقیم آب با تولید کشاورزی برمی‌گردد؛ کشاورز برای استفاده از زمین و تولید محصول به آب نیاز دارد و هر منبع آبی که بتواند به شکل پایدار در اختیار بخش کشاورزی قرار گیرد، یک ظرفیت اقتصادی محسوب می‌شود.
وقتی یک قنات دچار مشکل می‌شود، ممکن است بخشی از ظرفیت زمین‌های کشاورزی نیز تحت تأثیر قرار گیرد؛ بنابراین احیای قنات می‌تواند به حفظ امکان بهره‌برداری از این زمین‌ها کمک کند.
در واقع، مرمت قنات فقط بازسازی یک مسیر انتقال آب نیست، بلکه می‌تواند به معنای حفظ بخشی از ظرفیت تولید، درآمد و اشتغال کشاورزان منطقه باشد.
آیا احیای قنوات می‌تواند به حفظ زمین‌های کشاورزی کمک کند؟
بله، قطعاً دسترسی به آب یکی از مهمترین عوامل استمرار فعالیت در زمین‌های کشاورزی است.
اگر زمین کشاورزی فاقد دسترسی مناسب به آب باشد، امکان تولید در آن کاهش پیدا می‌کند و در طول زمان ممکن است بخشی از ظرفیت کشاورزی منطقه نیز از چرخه تولید خارج شود.
بنابراین حفظ و احیای قنوات می‌تواند به عنوان یکی از اقدامات مؤثر برای حفظ زمین‌های کشاورزی و استمرار بهره‌برداری از آنها مورد توجه قرار گیرد.
البته این موضوع در کنار سایر اقدامات مدیریت منابع آب معنا پیدا می‌کند و باید مجموعه‌ای از اقدامات برای افزایش بهره‌وری و استفاده صحیح از منابع آب دنبال شود.
احیای قنوات چه تأثیری بر اقتصاد روستایی دارد؟
اقتصاد بسیاری از روستاها با کشاورزی ارتباط مستقیم دارد و کشاورزی نیز وابستگی زیادی به آب دارد.
زمانی که یک منبع آبی احیا می‌شود، امکان استمرار فعالیت در زمین‌های کشاورزی افزایش پیدا می‌کند و به دنبال آن، زمینه حفظ درآمد و اشتغال خانوارهای روستایی نیز تقویت می‌شود.
از این منظر، هزینه‌ای که برای مرمت قنوات انجام می‌شود را نباید صرفاً یک هزینه عمرانی در نظر گرفت؛ بلکه این اقدامات نوعی سرمایه‌گذاری در زیرساخت تولید و اقتصاد روستایی محسوب می‌شود.
اگر بتوانیم منابع آب موجود را حفظ کنیم و ظرفیت‌های از دست‌رفته را دوباره فعال کنیم، در واقع به استمرار تولید و فعالیت اقتصادی در روستاها کمک کرده‌ایم.
حفظ قنوات چه ارتباطی با ماندگاری جمعیت روستایی دارد؟
زمانی که روستا از ظرفیت‌های اقتصادی و تولیدی برخوردار باشد، امکان ماندگاری جمعیت نیز بیشتر می‌شود.
کشاورزی یکی از فعالیت‌های مهم اقتصادی در مناطق روستایی است و اگر کشاورز بتواند از زمین خود بهره‌برداری کند، درآمد و اشتغال برای خانواده ایجاد می‌شود.
در مقابل، کاهش منابع آب و از بین رفتن ظرفیت تولید می‌تواند فعالیت اقتصادی روستا را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، حفظ زیرساخت‌های آبی از جمله قنوات را می‌توان از منظر اجتماعی نیز مهم دانست؛ زیرا آب فقط برای تولید محصول نیست، بلکه با اشتغال، درآمد و زندگی خانوارهای روستایی ارتباط دارد.
آیا مرمت قنات به تنهایی برای حفظ کشاورزی کافی است؟
خیر؛ مرمت قنوات یکی از اقدامات لازم است، اما به تنهایی کافی نیست؛ در کنار احیای منابع آب، باید مدیریت مصرف، افزایش بهره‌وری آب، استفاده از روش‌های مناسب آبیاری، توجه به الگوی کشت و استفاده صحیح از منابع موجود نیز مورد توجه قرار گیرد.
هدف باید این باشد که از هر مقدار آبی که در اختیار داریم، بیشترین بهره‌وری را ایجاد کنیم؛ بنابراین پروژه‌های احیای قنوات باید در کنار سایر برنامه‌های مدیریت منابع آب و توسعه کشاورزی دنبال شوند تا اثرگذاری آنها افزایش پیدا کند.
بعد از پایان عملیات مرمت، چه موضوعی اهمیت بیشتری دارد؟
یکی از مهمترین موضوعات، نگهداری و حفاظت از قنات پس از پایان عملیات مرمت است؛ احیای قنات پایان کار نیست. اگر یک قنات مرمت شود اما پس از آن مراقبت و نگهداری مناسبی از آن صورت نگیرد، ممکن است در آینده دوباره با مشکل مواجه شود.
بهره‌برداران و کشاورزان نیز در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند و باید در حفاظت از قنات مشارکت داشته باشند.
قنات یک سرمایه مشترک و زیرساختی است و حفظ آن نیازمند همکاری همه افرادی است که از ظرفیت آن استفاده می‌کنند.
آیا باید وضعیت سایر قنوات مهرستان نیز بررسی شود؟
قطعاً باید وضعیت قنوات شهرستان به صورت مستمر مورد توجه قرار گیرد.
لازم است قنوات بر اساس میزان اهمیت، تعداد بهره‌برداران، سطح اراضی تحت پوشش، وضعیت فعلی و میزان آسیب‌دیدگی مورد بررسی قرار گیرند تا بتوان برای مرمت و احیای آنها اولویت‌بندی مناسبی انجام داد.
منابع و اعتبارات محدود هستند و باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که پروژه‌هایی در اولویت قرار گیرند که بیشترین تأثیر را بر تولید و معیشت مردم دارند.
قنات بزرگ آشار نیز از همین منظر مورد توجه قرار گرفته و مرمت آن می‌تواند در حفظ ظرفیت‌های کشاورزی منطقه مؤثر باشد.
همکاری قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) و بسیج سازندگی چه اهمیتی دارد؟
استفاده از ظرفیت مجموعه‌های اجرایی و سازندگی در پروژه‌های زیرساختی می‌تواند نقش مؤثری در پیشبرد طرح‌ها داشته باشد.
در پروژه قنات بزرگ آشار، عملیات اجرایی توسط قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) انجام می‌شود و معاونت سازندگی ناحیه مقاومت بسیج مهرستان نیز همکاری‌های لازم را در این زمینه دارد.
همکاری میان دستگاه تخصصی و مجموعه‌های اجرایی می‌تواند زمینه اجرای مناسب‌تر پروژه را فراهم کند و در نهایت، نتیجه این همکاری باید در خدمت کشاورزان و مردم منطقه قرار گیرد.
آیا حفظ قنوات را می‌توان بخشی از مدیریت منابع آب دانست؟
بله؛ حفظ قنوات یکی از بخش‌های مدیریت منابع آب در مناطق خشک و کم‌آب است؛ در شرایطی که منابع آب محدود هستند، منطقی نیست ظرفیت‌های موجود را به دلیل فرسودگی یا عدم نگهداری از دست بدهیم.
باید منابع آبی موجود را شناسایی، حفظ و در صورت نیاز احیا کنیم و در کنار آن، بهره‌وری مصرف آب را نیز افزایش دهیم.
قنوات به دلیل سابقه و ظرفیت خود می‌توانند در این مجموعه اقدامات جایگاه مشخصی داشته باشند.
مهمترین انتظار شما برای آینده قنوات مهرستان چیست؟
انتظار ما این است که موضوع قنوات به صورت مقطعی دیده نشود؛ اگر یک قنات احیا می‌شود، باید برای نگهداری و بهره‌برداری صحیح از آن نیز برنامه وجود داشته باشد. همچنین لازم است قنوات دیگر شهرستان نیز شناسایی و بر اساس اولویت برای مرمت و احیا مورد بررسی قرار گیرند.
حفظ قنوات در نهایت به حفظ ظرفیت کشاورزی شهرستان کمک می‌کند و این موضوع از نظر اقتصادی و اجتماعی برای مناطق روستایی اهمیت زیادی دارد.
پیام پایانی شما برای کشاورزان و مردم مهرستان چیست؟
قنوات بخشی از سرمایه‌های ارزشمند شهرستان هستند و حفظ آنها نیازمند همکاری همه مجموعه‌ها و به‌ویژه بهره‌برداران و کشاورزان است.
مرمت و احیای قنات بزرگ بخش آشار یک اقدام مهم برای تقویت زیرساخت آب کشاورزی منطقه است، اما باید پس از احیا نیز نگهداری و حفاظت از آن با جدیت دنبال شود.
جهاد کشاورزی شهرستان مهرستان نیز در چارچوب وظایف خود، نظارت بر روند اجرای پروژه را دنبال می‌کند و همکاری میان مجموعه‌های اجرایی، قرارگاه امام حسن مجتبی(ع) و معاونت سازندگی ناحیه مقاومت بسیج مهرستان در مسیر اجرای این پروژه قابل توجه است.
حفظ آب، در نهایت حفظ کشاورزی، اشتغال و اقتصاد روستایی است و امیدواریم با استمرار اقدامات در حوزه مرمت و احیای قنوات و مدیریت صحیح منابع آب، زمینه برای تداوم تولید و تقویت معیشت کشاورزان شهرستان فراهم شود.
انتهای خبر/
