وضعیت سوءتغذیه و نقش آن در بیماریها را چگونه ارزیابی میکنید؟
میزان سوءتغذیه در چابهار بالاست و دسترسی محدود به منابع غذایی سالم، سلامت نوزادان را به شدت تهدید میکند. فقدان آمار دقیق در زمینه تغذیه با شیر مادر و وضعیت سوءتغذیه در میان کودکان زیر ۶ ماه، خلأ بزرگی است که نیازمند توجه ارگانهای مسئول و انجام پژوهشهای علمی است. نکته حائز اهمیت این است که بخشی از این معضل ریشهی فرهنگی دارد؛ خانوادهها با وجود تمکن مالی، به جای تغذیه سالم، از تنقلات بیارزش مانند چیپس، پفک و لواشک استفاده میکنند که این رویه باید اصلاح شود.
نقش مکملهای ویتامین و قطره آهن در پیشگیری از بیماریها چیست؟
با توجه به اینکه شیر مادر به تنهایی تمامی نیازهای ویتامین D و A را تامین نمیکند، مصرف مکملها از ۱۴ روزگی ضروری است. عدم رعایت این امر میتواند منجر به بیماری «ریکتز» یا نرمی استخوان شود که علائمی نظیر دیر دندان درآوردن، پهن شدن مفاصل و تغییر شکل مهرههای گردن را به همراه دارد. همچنین «کمخونی فقر آهن» شایعترین بیماری در جهان است که در منطقه ما به دلیل ازدواجهای فامیلی اهمیت دوچندانی دارد.
طبق پروتکلهای جهانی، تمام کودکان از ۶ ماهگی تا ۲ سالگی باید قطره آهن مصرف کنند. این مکمل نه تنها از کمخونی پیشگیری میکند، بلکه در تکامل ذهنی، افزایش ضریب هوشی، تمرکز و موفقیت تحصیلی کودک نقش تعیینکنندهای دارد. بیتوجهی به این موضوع، کودک را دچار بیحوصلگی، خوابآلودگی و افت عملکرد ذهنی خواهد کرد.
برای تامین آهن مورد نیاز بدن کودکان و بزرگسالان چه داروهایی وجود دارد و کدام یک بهتر است؟
ترکیبات آهن در انواع مختلفی تولید میشوند. برای کودکان به صورت قطره، شربت و جویدنی در دسترس است که مشکلات گوارشی ایجاد نمیکنند و جذب بهتری دارند. در بزرگسالان نیز قرص و کپسول استفاده میشود. حتی اگر کسی نتواند آهن را به صورت خوراکی تحمل کند، آهن تزریقی هم داریم که بسیار عالی عمل میکند.
مهمترین اشتباهات والدین در مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکها و داروهای سنتی برای کودکان چیست؟
مصرف سرانه آنتیبیوتیک در ایران بسیار بالاست. متاسفانه با کوچکترین علائم سرماخوردگی، اول مادر خودسرانه دارو میدهد، بعد خانواده به پزشک عمومی در درمانگاه یا مطب مراجعه میکند و دوباره به متخصص میرود؛ یعنی کودک سه بار آنتیبیوتیک دریافت میکند و خوب نمیشود. علتش این است که اصلاً عفونت باکتریایی نیست؛ عفونت ویروسی است و به هیچ وجه آنتیبیوتیک برای آن توصیه نمیشود. باید این زمان بگذرد؛ عفونتهای ویروسی معمولاً پنج تا ۱۰ روزه خود به خود بهبود مییابند. در این مدت نباید دست روی دست بگذاریم؛ تببر میدهیم، تغذیه خوب میدهیم، مایعات بدنش را تکمیل میکنیم، حتی اگر نیاز شد سرمتراپی میکنیم و استراحت کافی میدهیم تا بیماری تمام شود.
چه زمانی استفاده از آنتیبیوتیک مجاز است؟
اگر علائم عفونتهای تنفسی یا گوارشی بیش از یک هفته طول بکشد و علامتدار شود، آنجا مجاز هستیم که فکر کنیم عفونت باکتریایی روی عفونت ویروسی سوار شده و با دوز مناسب آنتیبیوتیک تجویز میکنیم. اما مشکل اینجاست که خیلی از مادران و خانوادهها با دوز نامناسب، ناقص و نادرست دارو میدهند و به همین دلیل مقاومت میکروبی خیلی بالا رفته است. قبلاً این داروها جواب میداد؛ الان چرا جواب نمیدهد؟ علتش این است که مقاومت میکروبی زیاد شده و باید مصرف آنتیبیوتیک را کمتر کنیم.
مصرف داروهای پاکستانی که در استان رواج دارد و معمولا در عطاری و یا توسط دستفروشان عرضه می شود را چگونه ارزیابی میکنید؟
سوال سختی است و باید بر اساس مستندات علمی صحبت کنیم. هیچ پژوهشی ثابت نکرده که داروهای پاکستانی موثرتر از داروهای ایرانی هستند. شاید دوز و مقدارشان بالاتر باشد، اما باید پرسید این داروهایی که در بازار آزاد عرضه میشوند چه شرایط نگهداری داشتهاند؟
آیا زنجیره سرما برای آنها رعایت شده؟ دارویی که از پاکستان با لنج یا ماشین میآید و چندین ماه زیر آفتاب مانده، با چه شرایطی وارد شده است؟ شرایط آوردنش کاملاً غلط، شرایط نگهداریش کاملاً غلط و شرایط تجویزش هم کاملاً غلط است. شاید اثرش مناسب باشد اما عوارضش بیشتر است؛ برای یک درد کوچک یا سردرد جزئی نباید از این داروها استفاده کرد. من به هیچ وجه این داروها را توصیه نمیکنم؛ چون شرایط نگهداری، نحوه ورود و تاریخ انقضای آنها مشخص نیست و در بیماری باید درمان مناسب صورت بگیرد.
بیماری بیشفعالی چه مشخصاتی دارد و به کدام دسته از کودکان اطلاق میشود؟
متاسفانه بیماری بیشفعالی در کشور ما مورد ظلم قرار گرفته است؛ هر بچهای تحرک بیشتر داشته باشد یا بر اساس شرایط سنی پرتحرکتر باشد، به اشتباه بیشفعال نامیده میشود که کاملاً غلط است. تعریف این بیماری، نقص در توجه و تمرکز است. به هیچ وجه زیر هفت سال نباید به کودک برچسب بیشفعالی زد؛ باید به مدرسه برود تا معلم و خانواده و مشاهده در محیط مدرسه آن را مشخص کنند. بالای هفت سال، روانشناس کودک بر اساس پرسشنامهها و فرمولهای تخصصی خودش این بیماری را تشخیص میدهد.
در مورد اختلالات رشدی، رفتاری و ذهنی کودکان، کدام نشانهها در سنین پایین معمولاً نادیده گرفته میشود که با تشخیص به موقع میتوان از آن پیشگیری کرد؟
برای سنجش تکامل نوزادان، معیارهای مشخصی وجود دارد و همه دنیا برای اندازهگیری رشد، هم بر اساس هوش و هم بر اساس وزن و قد از این معیارها استفاده میکنند. اما نکته مهم این است که این ارزیابی باید با مراجعه مکرر به پزشک همراه باشد.
متاسفانه اخیراً میبینم مراجعاتی که خانوادهها به پتشاپ دارند بیشتر از مراجعه به پزشک اطفال است. خواهش من این است که اهمیتی که به حیوان خانگی داده میشود، به بچه داده شود. ما چقدر برای حیوان واکسن میزنیم، اما برای فرزند خودمان دکتر رفتن را مقاومت میکنیم.
خانوادههایی که زیر یک سال فرزند دارند، چه توصیههای خاصی مد نظر شماست؟
متاسفانه اخیراً خانوادهها استقبال زیادی از حیوانات خانگی مثل پرندگان، گربهها و سگها دارند. این حیوانات باعث اختلالات حساسیت و آلرژی میشوند و به خصوص مدفوع گربه میتواند نوزاد را دچار بیماری کند. گاز گرفتگیها هم در میان کودکان زیاد اتفاق میافتد و من چند موردش را دیدهام. همچنین بیماریهای تنفسی به ویژه برای کودکانی که زمینه آسم و آلرژی دارند، بسیار خطرناک است. به هیچ وجه توصیه نمیکنم نوزادان زیر یک سال تماس نزدیک با حیوانات خانگی داشته باشند.
اگر بخواهیم یک توصیه کلی و یک الگوی ساده برای ارزیابی وضعیت کودک به والدین بدهیم تا مشکلات بنیادی را از مشکلات گذرا تشخیص دهند، چه معیاری را پیشنهاد میکنید؟
خوشبختانه با گسترش فضاهای مجازی و پلتفرمهای اطلاعاتی، دسترسی خانوادهها به اطلاعات بسیار راحتتر شده است. اما توصیه من این است که حتماً مراقبت بر اساس سن نوزاد انجام شود. کار خاصی هم لازم نیست فقط یک نکته بسیار مهم را عرض کنم: دسترسی کودکان را به موبایل، تبلت و فضای مجازی دور کنید. مشکلات چشمی، مشکلات ذهنی، مشکلات تمرکزی، بیخوابیها و اختلالات رشد، همه از وابستگی بیش از حد کودکان به موبایل و تبلت و تلویزیون ناشی میشود. من خواهش میکنم اجازه ندهید کودکان زیر ۶ سال بیش از یک تا دو ساعت در روز به این فضاها دسترسی داشته باشند.
انتهای خبر/
