اهمیت دهانه غلامان تنها به معماری و ساختار شهری آن محدود نمیشود، بلکه کشف الواح زرین با خطوط میخی پارسی باستان، آن را به یکی از مراکز مهم اداری و سیاسی دوره هخامنشی تبدیل کرده است. این الواح اطلاعات ارزشمندی در خصوص ساختار حکومتی، مالیاتها و روابط اداری در این منطقه در اختیار پژوهشگران قرار میدهند. دهانه غلامان با قدمتی که به قرن ششم پیش از میلاد بازمیگردد، پنجرهای رو به گذشتهای پرافتخار و گنجینهای برای درک بهتر تاریخ ایران باستان است.
شهری از خشت و گل در دوره هخامنشیان
رضا شهرکی کارشناس میراثفرهنگی شهرستان زهک در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» بیان کرد: دهانه غلامان را بهعنوان تنها شهر خشتی و گلی کشف شده از دوره هخامنشیان معرفی کرد. این محوطه باستانی که در ۱۰ کیلومتری شهر زهک در استان سیستان و بلوچستان واقع شده، یکی از مهمترین سایتهای ایران باستان به شمار میرود.
وی افزود: این شهر باستانی که اگرچه پارسه (تختجمشید) نیست، اما به دلیل ویژگیهای منحصر به فردش، لقب «تختجمشید خشتی و گلی ایران» را به خود اختصاص داده است. وسعت این شهر ۸۸ هکتار تخمین زده شده است.
نامهای باستانی دهانه غلامان
شهرکی خاطرنشان کرد: در کتیبههای هخامنشی و بیستون، از این شهر با نامهای گوناگونی یاد شده است. بااینحال، نام «زرنک» یا «زرنکار» بیشتر از سایر نامها در دوره هخامنشیان مورد اشاره قرار گرفته است که نشاندهنده اهمیت تاریخی و جایگاه این شهر در آن دوران است.
دهانه غلامان، شاهراه راهبُردی سیستان باستانی
عبدالکاظم میرشهرکی، رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان زهک در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» بیان کرد: دهانه غلامان را شهری با موقعیت راهبردی بینظیر است. این شهر باستانی، مرکز ثقل سیستان بزرگ بوده و بر دیگر مناطق این سرزمین پهناور که امروزه بخشی از آن در افغانستان قرار دارد، نظارت داشته است. طبق گفته هرودت، مورخ نامدار یونان، این سرزمین یکی از ۲۸ ایالت مهم و ثروتمند امپراتوری هخامنشی بوده و جایگاه ویژهای در ساختار اداری آن دوران داشته است.
کاوشهای ناتمام و شگفتیهای پنهان
میرشهرکی به بخشهای کشف نشده دهانه غلامان اشاره کرد و تصریح کرد: بخشهای اداری، مذهبی، صنعتی، نظامی و مسکونی این شهر باستانی هنوز به طور کامل کاوش نشدهاند. این موضوع نویدبخش کشفیات آتی و رمزگشایی بیشتر از اسرار این تمدن کهن است. باستانشناسان بامطالعه نحوه نگهداری آذوقه در این شهر، به این نتیجه رسیدهاند که مدیریت آن بر پایه دانش و فنون پیشرفته بنا شده بوده است که نشان از هوشمندی ساکنان آن دارد.
مهاجرت اجباری و میراث ماندگار
رئیس اداره میراثفرهنگی زهک دلیل ترک اجباری این شهر را خشکسالیهای طولانیمدت و طاقتفرسا عنوان کرد و گفت: پس از ۲۰۰ سال کمبود آب، مردمان این دیار سرانجام مجبور به ترک خانهها و مزارع خود شدند. بااینوجود ابتکار، خلاقیت و هنر معماری بهکاررفته در این شهر، نمادی درخشان از تمدن غنی ایران، حتی پیش از ظهور اسلام، به شمار میرود و میراثی ماندگار برای نسلهای آینده است.
