نان از دیرباز بخش جدایی‌ناپذیر سفره ایرانیان بوده و میزان مصرف آن در سبد غذایی خانوار، اهمیت کیفیت آرد و فرآیند تولید این محصول را دوچندان کرده است. در این میان، نان تهیه‌شده از غلات کامل در مقایسه با نان‌های تهیه‌شده از آردهای تصفیه‌شده، به دلیل حفظ بخش بیشتری از اجزای دانه غلات، می‌تواند مواد مغذی بیشتری را در اختیار بدن قرار دهد.
در فرآیند تصفیه آرد، بخش‌هایی از دانه گندم مانند سبوس و جوانه جدا شده و در نتیجه بخشی از فیبر، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات مفید موجود در دانه کاهش پیدا می‌کند؛ در حالی که در تهیه نان کامل، بخش بیشتری از اجزای دانه حفظ می‌شود و همین موضوع موجب افزایش ارزش تغذیه‌ای آن خواهد شد.
با پیگیری خبرنگار عصرهامون در خصوص مطالبه مردم برای دسترسی به نان باکیفیت و سالم، موضوع نان کامل و ضرورت توسعه تولید و عرضه آن مورد بررسی قرار گرفت؛ مطالبه‌ای که با توجه به جایگاه نان در سبد غذایی خانوارهای ایرانی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و کارشناسان بر نقش آن در ارتقای کیفیت تغذیه و کاهش برخی عوامل خطر بیماری‌های مزمن تأکید دارند.
عبدالحفیظ دامن‌سوز، پزشک عمومی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، با اشاره به تفاوت نان کامل و نان تهیه‌شده از آرد تصفیه‌شده بیان کرد: نان کامل به نانی گفته می‌شود که بخش قابل توجهی از دانه غلات در فرآیند تهیه آن حفظ شده باشد، در حالی که در نان‌های تهیه‌شده از آرد تصفیه‌شده، میزان سبوس، جوانه، فیبر، ویتامین‌ها و برخی مواد معدنی کاهش پیدا می‌کند.
وی افزود: یکی از مهمترین ویژگی‌های غلات کامل، میزان بیشتر فیبر آنهاست که می‌تواند در مقایسه با غلات تصفیه‌شده، پاسخ قند خون و احساس سیری را بهبود دهد و به همین دلیل افزایش مصرف غلات کامل و کاهش مصرف غلات تصفیه‌شده، به عنوان بخشی از یک الگوی غذایی سالم مورد توجه قرار گرفته است.
این پزشک عمومی ادامه داد: شواهد نسبتاً قابل توجهی درباره ارتباط مصرف بیشتر غلات کامل با کاهش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی وجود دارد و مطالعات مختلف نشان داده‌اند که مصرف این گروه از مواد غذایی می‌تواند با کاهش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی و مرگ‌ومیر ناشی از آنها ارتباط داشته باشد.
دامن‌سوز با اشاره به تأثیر فیبر موجود در نان کامل بر کنترل قند خون بیان کرد: فیبر بیشتر موجود در غلات کامل می‌تواند سرعت هضم و جذب کربوهیدرات‌ها را تعدیل کند و در نتیجه به کنترل بهتر قند خون کمک کند. مطالعات و بررسی‌های مختلف نیز ارتباط مصرف بیشتر غلات کامل با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را نشان داده‌اند.
وی گفت: افرادی که مبتلا به دیابت یا پیش‌دیابت هستند، سابقه خانوادگی دیابت دارند یا با اضافه‌وزن مواجه‌اند، می‌توانند با جایگزین کردن بخشی از غلات تصفیه‌شده با غلات کامل، در کنار سایر اصول تغذیه سالم، الگوی غذایی مناسب‌تری برای خود ایجاد کنند.
وی با تأکید بر اینکه نان کامل به تنهایی از ابتلا به بیماری‌های مزمن جلوگیری نمی‌کند، اظهار داشت: نباید این تصور ایجاد شود که مصرف نان کامل به تنهایی مانع ابتلا به دیابت یا بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود؛ پیشگیری از بیماری‌های مزمن به مجموعه‌ای از عوامل مانند وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، کنترل فشار خون و چربی خون، خواب کافی، پرهیز از دخانیات و مصرف مناسب میوه، سبزیجات، حبوبات و مغزها بستگی دارد.
دامن‌سوز درباره مصرف نان کامل در افراد مبتلا به مشکلات گوارشی نیز توضیح داد: به دلیل فیبر بیشتر، افزایش ناگهانی مصرف نان کامل ممکن است در برخی افراد موجب نفخ، تغییر اجابت مزاج و افزایش گاز روده شود، بنابراین بهتر است میزان مصرف آن به تدریج افزایش پیدا کند و همزمان آب کافی نیز مصرف شود.
وی افزود: در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر، نوع فرآوری و تخمیر نان نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد و انتخاب نوع مناسب نان باید با توجه به شرایط فرد انجام شود. همچنین افراد مبتلا به بیماری سلیاک نباید نان معمولی گندم مصرف کنند، زیرا کامل بودن نان به معنای بدون گلوتن بودن آن نیست.
این پزشک عمومی با اشاره به اهمیت نگاه جمعیتی به مصرف غلات کامل خاطرنشان کرد: اگر بخشی از نان‌های تهیه‌شده از آرد تصفیه‌شده با نان‌های کامل و کم‌نمک جایگزین شود، می‌توان در کنار سایر اصلاحات غذایی انتظار داشت که برخی عوامل خطر بیماری‌های مزمن کاهش پیدا کند.
وی تصریح کرد: با توجه به سهم بالای بیماری‌های قلبی و عروقی و دیابت نوع ۲ در بار بیماری‌های غیرواگیر، حتی تغییرات کوچک در الگوی غذایی، از جمله جایگزینی بخشی از نان‌های تهیه‌شده از آرد تصفیه‌شده با نان کامل، می‌تواند در سطح جمعیت آثار قابل توجهی بر سلامت داشته باشد؛ البته کیفیت محصول، دسترسی، قیمت، آموزش تغذیه‌ای و فعالیت بدنی نیز در این زمینه اهمیت دارد.
ام‌البنین اکبری، کارشناس تغذیه مرکز بهداشت شهرستان چابهار در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به ارزش تغذیه‌ای نان کامل بیان کرد: نان کامل تهیه‌شده از آرد سبوس‌دار در مقایسه با نان‌های تهیه‌شده از آرد سفید، ارزش غذایی بیشتری دارد و از منابع مناسب فیبر، ویتامین‌های گروه B، پروتئین، مواد معدنی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی محسوب می‌شود.
وی افزود: فیبر موجود در نان کامل موجب می‌شود احساس سیری سریع‌تر ایجاد شود و فرد با مصرف مقدار کمتری از نان، احساس سیری بیشتری داشته باشد؛ در نتیجه می‌تواند به کنترل دریافت کالری و مدیریت وزن کمک کند.
اکبری ادامه داد: فیبرهای موجود در نان کامل برای سلامت دستگاه گوارش نیز اهمیت دارند و می‌توانند با افزایش رشد باکتری‌های مفید روده، تنظیم حرکات روده و افزایش حجم مدفوع، در پیشگیری از یبوست و برخی مشکلات گوارشی مؤثر باشند.
این کارشناس تغذیه با اشاره به شاخص گلیسمی پایین‌تر برخی محصولات تهیه‌شده از غلات کامل بیان کرد: غلات کامل معمولاً می‌توانند قند خون را با سرعت کمتری افزایش دهند و به همین دلیل فرد برای مدت طولانی‌تری احساس سیری داشته باشد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به کیفیت نان هنگام خرید گفت: مصرف‌کنندگان باید علاوه بر توجه به سبوس‌دار بودن نان، میزان نمک و استفاده نشدن از مواد نگهدارنده را نیز مورد توجه قرار دهند؛ به ویژه افراد مبتلا به فشار خون بالا بهتر است نان‌هایی را انتخاب کنند که میزان سدیم کمتری داشته باشند.
اکبری اظهار کرد: قرار گرفتن نان کامل در سبد غذایی خانوار می‌تواند به افزایش دریافت فیبر، ویتامین‌های گروه B، آهن و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی کمک کند و در کنار سایر عوامل سبک زندگی سالم، در کاهش برخی عوامل خطر مرتبط با چاقی، دیابت، فشار خون و بیماری‌های مزمن مؤثر باشد.
وی بر اهمیت آموزش تغذیه از دوران کودکی تأکید کرد و گفت: برای نهادینه شدن الگوی تغذیه سالم، بهتر است فرهنگ مصرف نان کامل از دوران کودکی در خانواده‌ها و مدارس مورد توجه قرار گیرد تا استفاده از محصولات تهیه‌شده از غلات کامل به یک عادت غذایی در دوران بزرگسالی تبدیل شود.
کارشناس تغذیه مرکز بهداشت شهرستان چابهار همچنین خاطرنشان کرد: کودکان، سالمندان و افراد کم‌تحرک باید میزان مصرف نان را متناسب با نیاز بدن و شرایط خود تنظیم کنند و همزمان مصرف آب و مایعات کافی نیز مورد توجه قرار گیرد.
با وجود تأکید کارشناسان بر مزایای تغذیه‌ای نان کامل، یک نکته مهم در زمان خرید این محصول، تشخیص صحیح نان کامل است. تیره بودن رنگ نان به تنهایی نمی‌تواند معیار کامل بودن آن باشد و ممکن است رنگ نان تحت تأثیر عوامل مختلف تغییر کند؛ بنابراین مصرف‌کنندگان باید به نوع آرد، ترکیبات واقعی آن و میزان غلات کامل به کار رفته در تولید نان توجه کنند.
بر همین اساس، توسعه فرهنگ مصرف نان کامل تنها به تغییر ذائقه خانوارها محدود نمی‌شود و فراهم کردن دسترسی مناسب، عرضه محصول باکیفیت، نظارت بر فرآیند تولید، آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی دقیق درباره ویژگی‌های نان کامل نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ موضوعی که می‌تواند در بلندمدت بخشی از مسیر ارتقای سلامت جامعه و کاهش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر را هموار کند.
انتهای خبر/
