در این میان، منطقه تفتان و روستاهای پیرامونی خاش از سرمایه‌هایی برخوردارند که می‌توانند زمینه شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی مکمل را فراهم کنند. طبیعت کوهستانی، چشم‌اندازهای طبیعی، معماری بومی، آداب‌ورسوم محلی، صنایع‌دستی و محصولات کشاورزی، مجموعه‌ای از داشته‌هایی هستند که در صورت برنامه‌ریزی هدفمند، قابلیت تبدیل‌شدن به فرصت‌های درآمدزایی را دارند.
بوم‌گردی در این میان تنها به معنای ایجاد اقامتگاه و پذیرایی از گردشگران نیست؛ بلکه می‌تواند حلقه اتصال میان گردشگری و تولید محلی باشد. اقامت گردشگر در خانه‌های بومی، عرضه غذاهای محلی، فروش صنایع‌دستی و محصولات کشاورزی و استفاده از خدمات راهنمایان محلی، فرصت‌هایی ایجاد می‌کند که منافع اقتصادی آن می‌تواند به گروه‌های مختلفی از جامعه روستایی برسد.
با این حال، برخورداری از جاذبه‌های طبیعی به‌تنهایی به معنای رونق گردشگری نیست. ضعف زیرساخت‌ها، دشواری دسترسی به برخی روستاها، محدودیت منابع مالی، نبود بازار فروش محصولات محلی و کمبود آموزش‌های تخصصی، از جمله مسائلی هستند که می‌توانند مانع تبدیل این ظرفیت‌ها به فعالیت اقتصادی مستمر شوند.
حمایت از سرمایه‌گذاران بومی؛ آغاز مسیر توسعه گردشگری
یونس میربلوچزهی، رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تفتان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری خاش و تفتان بیان کرد: این منطقه به دلیل برخورداری از جاذبه‌های طبیعی، کوهستانی و روستایی، از مناطق مستعد سیستان و بلوچستان برای توسعه گردشگری روستایی و ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی به شمار می‌رود.
وی افزود: اداره میراث‌فرهنگی تلاش می‌کند با تسهیل فرایند صدور مجوزهای قانونی، حمایت از سرمایه‌گذاران بومی و ارائه تسهیلات حمایتی، زمینه راه‌اندازی اقامتگاه‌های استاندارد بوم‌گردی را در روستاهای هدف فراهم کند.
رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تفتان با تأکید بر اینکه توسعه گردشگری روستایی نباید به ساخت اقامتگاه محدود شود، اظهار کرد: احیای معماری بومی، معرفی صنایع‌دستی اصیل منطقه از جمله سوزن‌دوزی و عرضه محصولات کشاورزی محلی، ظرفیت‌هایی هستند که در کنار خدمات اقامتی می‌توانند به ایجاد درآمد برای خانوارهای روستایی کمک کنند.
میربلوچزهی خاطرنشان کرد: توجه به داشته‌های فرهنگی و بومی منطقه در کنار توسعه زیرساخت‌های گردشگری، زمینه تقویت اقتصاد روستاها و افزایش ماندگاری جمعیت در این مناطق را فراهم می‌کند.
اقتصاد روستایی به منابع درآمدی متنوع نیاز دارد
جواد جمشیدزهی، کارشناس مسائل شهری و جغرافیایی خاش، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوی درآمدزایی مناطق روستایی بیان کرد: اقتصاد خاش نباید تنها به کشاورزی سنتی و معیشت‌های تک‌پایه وابسته بماند؛ چراکه تغییرات اقلیمی و تنش‌های آبی، ضرورت تقویت منابع درآمدی جایگزین و سازگار با محیط‌زیست را بیش از گذشته نمایان کرده است.
وی افزود: بوم‌گردی این قابلیت را دارد که با بهره‌گیری از داشته‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی روستاها، فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای ایجاد کند و در عین حال، با مدیریت صحیح، از وارد شدن فشار غیرضروری به ساختار اکولوژیک منطقه جلوگیری شود.
این کارشناس مسائل شهری و جغرافیایی با اشاره به ضرورت نگاه جامع به گردشگری روستایی اظهار کرد: طراحی شبکه بوم‌گردی در روستاهای هدف خاش باید فراتر از احداث چند اقامتگاه باشد و موضوعاتی همچون احیای صنایع‌دستی، عرضه محصولات محلی و حضور فعال زنان روستایی در فعالیت‌های اقتصادی را نیز در بر بگیرد تا منافع حاصل از گردشگری به‌صورت مستقیم به خانوارهای بومی برسد.
جمشیدزهی توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای مهارت جوامع محلی را از پیش‌شرط‌های موفقیت این حوزه دانست و تصریح کرد: بهبود راه‌های دسترسی، آموزش ساکنان روستاها در زمینه میزبانی و ارائه خدمات گردشگری و استانداردسازی امکانات، نقش مهمی در افزایش کیفیت تجربه گردشگران و رونق این فعالیت اقتصادی دارد.
وی ادامه داد: زمانی می‌توان بوم‌گردی را به یک منبع درآمد قابل اتکا تبدیل کرد که فعالیت‌های گردشگری از حالت مقطعی و فصلی خارج شوند و با ایجاد بازار مناسب برای محصولات و خدمات محلی، امکان تداوم فعالیت اقتصادی را فراهم کنند؛ موضوعی که می‌تواند به ایجاد اشتغال و افزایش ماندگاری جوانان در روستاها کمک کند.
این کارشناس در پایان تأکید کرد: ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی خاش و تفتان زمانی به موتور محرک اقتصاد محلی تبدیل می‌شوند که توسعه گردشگری با حفاظت از محیط‌زیست، صیانت از هویت بومی و مشارکت مستقیم روستاییان همراه باشد.
از جاذبه گردشگری تا درآمدی که به روستا می‌رسد
یکی از مهمترین مزیت‌های اقتصادی بوم‌گردی، امکان پیوند دادن چند فعالیت تولیدی و خدماتی در یک زنجیره درآمدی است. در چنین الگویی، رونق یک اقامتگاه می‌تواند برای کشاورز محلی بازار فروش ایجاد کند، محصولات صنایع‌دستی را به گردشگران معرفی کند و زمینه فعالیت راهنمایان بومی، آشپزهای محلی و ارائه‌دهندگان خدمات گردشگری را فراهم آورد.
در این میان، زنان و جوانان روستایی از ظرفیت‌های مهم این زنجیره اقتصادی به شمار می‌روند. تولید و عرضه سوزن‌دوزی، تهیه غذاهای محلی، فرآوری محصولات کشاورزی، مدیریت اقامتگاه‌ها و ارائه خدمات به گردشگران، از جمله فعالیت‌هایی است که می‌تواند زمینه ورود آنان به چرخه درآمدزایی گردشگری را فراهم کند.
البته تحقق این الگو مستلزم آن است که حمایت‌ها از مرحله صدور مجوز و معرفی ظرفیت‌ها فراتر برود. سرمایه‌گذار بومی برای راه‌اندازی و ادامه فعالیت به تسهیلات قابل دسترس، زیرساخت مناسب، آموزش حرفه‌ای و بازاریابی نیاز دارد؛ همچنین تولیدکنندگان محلی باید بتوانند محصولات خود را از مسیر اقامتگاه‌ها و شبکه‌های گردشگری به بازار مصرف عرضه کنند.
از سوی دیگر، گردشگری در منطقه‌ای مانند تفتان که سرمایه اصلی آن طبیعت و چشم‌اندازهای بومی است، باید متناسب با توان محیطی توسعه پیدا کند. مدیریت مصرف آب، حفظ منابع طبیعی، رعایت اصول ساخت‌وساز بومی و جلوگیری از تخریب جاذبه‌های طبیعی، ضرورت‌هایی هستند که نباید در سایه توسعه گردشگری نادیده گرفته شوند.
خاش و تفتان برای رونق اقتصاد روستایی تنها به توسعه فعالیت‌های سنتی محدود نیستند؛ اما تبدیل سرمایه‌های طبیعی و فرهنگی به درآمد واقعی، نیازمند برنامه‌ای فراتر از معرفی جاذبه‌ها و صدور مجوز اقامتگاه‌هاست. اکنون انتظار می‌رود مسئولان حوزه گردشگری با مشخص‌کردن روستاهای اولویت‌دار، اعلام وضعیت طرح‌های در دست اجرا، تسهیل دسترسی سرمایه‌گذاران به تسهیلات و ایجاد بازار فروش محصولات بومی، مسیر بهره‌برداری اقتصادی از این ظرفیت‌ها را هموار کنند.
تفتان زمانی به سرمایه‌ای برای معیشت روستایی تبدیل می‌شود که گردشگر تنها میهمان طبیعت نباشد، بلکه حضور او به رونق کسب‌وکار و افزایش درآمد ساکنان روستا نیز منجر شود.
انتهای خبر/
