به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «طلوعکنارک » به نقل از عصرهامون، در روزهایی که فضای جامعه تحت تأثیر اخبار و شرایط بحرانی قرار میگیرد، نگرانی درباره تأثیر این وضعیت بر سلامت روان کودکان بیش از گذشته مورد توجه خانوادهها قرار میگیرد.
کودکان به دلیل حساسیتهای عاطفی و درک متفاوتی که از اتفاقات پیرامون خود دارند، ممکن است در مواجهه با چنین شرایطی دچار ترس، اضطراب یا سردرگمی شوند. از همین رو، نحوه رفتار والدین و فضای حاکم بر خانه نقش مهمی در شکلگیری احساس امنیت یا ناامنی در ذهن آنها دارد.
حمید کثیری تسهیلگر و مشاور حوزه کودک و نوجوان در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: در شرایط بحران و ناامنی، یکی از مهمترین دغدغههای خانوادهها حفظ سلامت روانی کودکان است. طبیعی است که در چنین شرایطی افراد احساس ترس، غم یا حتی خشم داشته باشند. نخستین گام برای مدیریت این وضعیت، پذیرفتن همین هیجانات و تلاش برای تنظیم آنهاست؛ زیرا سرکوب احساسات نهتنها کمکی نمیکند، بلکه میتواند فشار روانی بیشتری ایجاد کند.
وی با اشاره به نقش والدین در ایجاد احساس امنیت برای کودکان افزود: کودکان از همان سنین پایین بهخوبی حالات عاطفی مراقبان خود را درک میکنند. بنابراین مهمترین کاری که والدین میتوانند انجام دهند، تلاش برای آرامسازی واقعی خودشان است، نه صرفاً «آرام نشان دادن» در ظاهر. هرچه والدین آرامتر باشند، این احساس امنیت بیشتر به کودکان منتقل میشود.
این مشاور حوزه کودک و نوجوان توضیح داد: برای رسیدن به آرامش، هر فرد میتواند از روشهایی که برایش مؤثر است استفاده کند؛ از جمله گفتوگو با نزدیکان، دعا و ذکر، یا بودن در کنار افرادی که احساس آرامش بیشتری ایجاد میکنند. به گفته او، توجه به آرامش درونی والدین یکی از مهمترین کمکهایی است که میتواند به سلامت روان کودکان در این روزها کمک کند.
کثیری همچنین بر اهمیت توضیح ساده و قابل فهم شرایط برای کودکان تأکید کرد و گفت: لازم نیست وارد جزئیات پیچیده سیاسی یا نظامی شویم. بهتر است وضعیت را متناسب با سن کودک توضیح دهیم؛ برای مثال میتوان گفت افرادی هستند که به ما آسیب میزنند، اما در مقابل کسانی نیز هستند که از کشور و مردم محافظت میکنند.
وی با اشاره به اهمیت تخلیه هیجانی کودکان در روزهای بحرانی گفت: در چنین شرایطی لازم است به کودکان اجازه داده شود بازی کنند و فعالیت بدنی داشته باشند. بازیهای حرکتی میتواند از رسوب ترس و خشم در ذهن کودک جلوگیری کند و به تخلیه هیجانات از مسیر سالم کمک کند.
کثیری ادامه داد: اگر هیجانات کودکان به شکل طبیعی تخلیه نشود، ممکن است ترس در وجود آنها نهادینه شود و واکنشهایی مانند پرخاشگری یا فریاد زدن بروز پیدا کند. بنابراین والدین باید زمینه فعالیتهایی مانند بازیهای حرکتی، نقاشی، خمیر بازی یا حتی ساخت خمیر با آرد در خانه را فراهم کنند تا کودکان بتوانند احساسات خود را به شکل مثبت بیان کنند.
وی همچنین با اشاره به کودکانی که در روزهای اخیر تجربه صداهای شدید، دود، آتش یا انفجار را داشتهاند، تصریح کرد: در چنین شرایطی یکی از روشهای کمککننده «بازسازی یا بازیسازی صحنه» است؛ یعنی تبدیل کردن صداها یا موقعیتهای ترسناک به یک بازی یا داستان هیجانانگیز. این روش میتواند شدت هراس ذهنی کودک را کاهش دهد.
این مشاور حوزه کودک و نوجوان تأکید کرد: البته در مواردی که کودکان با صحنههای بسیار شدید و نزدیک مواجه شدهاند و دچار تکان روانی شدهاند، ممکن است نیاز به مداخلات تخصصی و درمانی وجود داشته باشد.
چگونه در بحران از سلامت روان کودکان محافظت کنیم
کثیری در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت بازگشت خانوادهها به زندگی عادی اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین عوامل تابآوری، حفظ یا ایجاد دوباره «روتینهای زندگی» است. حتی اگر شرایط تغییر کرده باشد، خانوادهها باید تلاش کنند برنامههای روزمره مانند زمان بیدار شدن، وعدههای غذایی یا فعالیتهای خانوادگی را تا حد امکان حفظ کنند.
وی همچنین بر اهمیت ارتباطات اجتماعی در این روزها تأکید کرد و افزود: تشکیل حلقهای از خانواده، دوستان و آشنایان که بتوانند در کنار هم باشند و از یکدیگر حمایت کنند، احساس تنهایی را کاهش میدهد و به افزایش تابآوری کمک میکند.
به گفته کثیری، در شرایط بحران، همبستگی اجتماعی و حفظ روابط خانوادگی میتواند نقش مهمی در عبور از فشارهای روانی ایفا کند و به خانوادهها کمک کند این دوره را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارند.
تسهیلگر و مشاور حوزه کودک و نوجوان، با اشاره به نقش «فعال شدن کودکان» در مدیریت اضطراب گفت: یکی از راههای کمک به کودکان در شرایط بحرانی این است که آنها از حالت منفعل خارج شوند و در فعالیتهای متناسب با سن خود مشارکت داشته باشند. وقتی کودک احساس کند میتواند نقشی کوچک در کمک به خانواده یا جامعه داشته باشد، احساس توانمندی و کنترل بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: این مسئولیتها باید کاملاً متناسب با سن کودک تعریف شود. برای مثال، یک کودک پنج یا شش ساله میتواند در فعالیتهای نمادین یا جمعی حضور داشته باشد، در حالی که کودکان بزرگتر میتوانند در کارهای ساده خانوادگی یا کمکهای اجتماعی مشارکت کنند. همین مسئولیتهای کوچک میتواند حس مشارکت و تعلق اجتماعی را در کودکان تقویت کند.
این مشاور حوزه کودک و نوجوان بیان کرد: در برخی شهرها گروههایی از نوجوانان و خانوادهها به شکل داوطلبانه برای کمک به مناطق آسیبدیده یا فعالیتهای اجتماعی سازماندهی شدهاند و حضور کودکان در چنین فضاهایی در صورت فراهم بودن شرایط ایمن میتواند تجربهای مهم برای شکلگیری حس مسئولیت و هویت اجتماعی آنها باشد.
کثیری در ادامه به موضوع «معنادار کردن سختیها» اشاره کرد و گفت: یکی از عواملی که تابآوری انسان را افزایش میدهد، داشتن معنا برای رنجها و سختیهاست. وقتی خانوادهها بتوانند شرایط دشوار را با مفاهیمی مانند امید، مقاومت یا الگو گرفتن از قهرمانان تاریخی و ملی برای کودکان توضیح دهند، تحمل فشارهای روانی آسانتر میشود.
وی بر ضرورت مدیریت ورودیهای ذهنی در شرایط بحران تأکید کرد و گفت: پیگیری مداوم اخبار، بهویژه اخبار غیرضروری یا غیرموثق، میتواند اضطراب افراد را افزایش دهد. به گفته او، بهتر است خانوادهها میزان مواجهه خود با اخبار را محدود کرده و اطلاعات را فقط از منابع معتبر دنبال کنند تا آرامش روانی بیشتری در فضای خانه حفظ شود.
این مشاور حوزه کودک و نوجوان تأکید کرد: توجه به این نکات میتواند به خانوادهها کمک کند تا در کنار یکدیگر و با تابآوری بیشتر از شرایط دشوار عبور کنند.
لزوم حمایت روانی از کودکان در شرایط بحران
زهرا امیری روانشناس کودک در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به تأثیر شرایط بحرانی بر ذهن و رفتار کودکان بیان کرد: کودکان بیش از آنکه از خودِ رویدادهای بیرونی آسیب ببینند، از فضای هیجانی حاکم بر محیط اطرافشان تأثیر میپذیرند. به همین دلیل اگر فضای خانه آکنده از نگرانی، تنش و گفتوگوهای اضطرابآور باشد، این احساس ناامنی بهسرعت به کودکان منتقل میشود.
وی افزود: یکی از مهمترین اقداماتی که خانوادهها میتوانند انجام دهند، حفظ حس «قابل پیشبینی بودن» زندگی برای کودک است. حتی در شرایط بحرانی نیز بهتر است برنامههایی مانند زمان خواب، وعدههای غذایی، مطالعه یا بازی تا حد امکان ثابت باقی بماند؛ زیرا این نظم روزمره به کودک احساس ثبات و امنیت میدهد.
این روانشناس کودک و نوجوان ادامه داد: والدین باید به پرسشهای کودکان درباره اتفاقات پیرامون پاسخ بدهند، اما پاسخها باید کوتاه، صادقانه و متناسب با سن کودک باشد. پنهانکاری کامل یا پاسخهای بسیار پیچیده میتواند باعث افزایش اضطراب شود. در عین حال بهتر است از بیان جزئیات ترسناک یا تصاویر خشونتآمیز خودداری شود.
وی همچنین بر اهمیت محدود کردن مواجهه کودکان با اخبار تأکید کرد و گفت: مشاهده مداوم تصاویر نگرانکننده یا شنیدن تحلیلهای پرتنش میتواند ذهن کودک را درگیر کند. بهتر است خانوادهها دسترسی کودکان به اخبار و شبکههای اجتماعی را مدیریت کرده و در صورت امکان، اخبار مهم را خود والدین به شکل ساده و کنترلشده برای فرزندان توضیح دهند.
این روانشناس خاطرنشان کرد: گفتگو با کودکان درباره احساساتشان نیز بسیار مهم است. والدین میتوانند از کودک بپرسند «الان چه احساسی داری؟» یا «چه چیزی بیشتر تو را نگران میکند؟». همین گفتوگوها باعث میشود کودک احساس کند شنیده میشود و در بیان احساسات خود آزاد است.
وی در ادامه گفت: یکی دیگر از روشهای مؤثر برای کاهش اضطراب کودکان، استفاده از فعالیتهای آرامشبخش مانند کتابخوانی، قصهگویی، نقاشی، موسیقی ملایم یا انجام بازیهای خانوادگی است. این فعالیتها ذهن کودک را از تمرکز مداوم بر اخبار و نگرانیها دور میکند.
این روانشناس در پایان تأکید کرد: مهمترین پیام برای کودکان در چنین شرایطی این است که «تنها نیستند و بزرگترها مراقب آنها هستند». اگر کودک احساس کند خانوادهاش توان مدیریت شرایط را دارد، میزان اضطراب او بهطور قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
مدیریت هیجانات، ایجاد آرامش در محیط خانواده و ارائه توضیحات ساده و قابل فهم درباره شرایط موجود میتواند به کاهش نگرانی کودکان کمک کند.
انتهای خبر/
